Yönetim Kurullarının Gizli Hastalığı: Her Şeyi Bilme Yanılgısı

İstanbul Ticaret Üniversitesi’ndeki sanayi politikaları üzerine yaptığım akademik çalışmalarda ve Medipol’de anlattığım yönetim muhasebesi derslerinde her zaman altını çizdiğim bir kural vardır: Sayılar size sadece geçmişi söyler, geleceği ise masanın etrafındaki vizyon belirler. Ancak sahada, şirket yönetim kurullarında ve melek yatırımcı masalarında şahit olduğum çok tehlikeli bir refleks var; patronun veya kurucunun her şeyi bildiği, her kararın tek bir zihinden çıkması gerektiği yanılgısı.

Türkiye’de şirketlerin büyük bir bölümü patron şirketidir. Sermayeyi koyan, riski alan kişi doğal olarak direksiyonda kalmak ister. Bu, işin doğasıdır ve ilk büyüme evrelerinde oldukça etkilidir. Hızlı karar alınır, bürokrasi yoktur, aksiyon hemen uygulanır. Ne var ki, şirket belirli bir ölçeği aştığında, milyon dolarlık cirolar konuşulmaya başlandığında o tek kişilik karar mekanizması, şirketin önündeki en büyük bariyere dönüşür.

Kendi Yankı Odamızda Boğulmak

Toplantı masasını gözünüzde canlandırın. Patron oturmuş, etrafında güvendiği yöneticiler, muhasebeci, belki şirket avukatı var. Bir yatırım kararı veya yeni pazar stratejisi konuşuluyor. Eğer masadaki herkes, patronun ağzından çıkan ilk fikre “Çok haklısınız efendim, harika bir strateji” diyerek onay veriyorsa, orada bir yönetim kurulu yoktur. Orada sadece pahalı bir yankı odası vardır.

İşletme bilimi, farklı disiplinlerin çatışmasından doğan sentezlerle büyür. Pazarlama müdürü bütçeyi artırmak isterken, finans müdürünün maliyetleri kısmaya çalışması; üretim müdürünün kapasiteyi zorlarken, kalite kontroldekinin fren yapması çok sağlıklıdır. Eğer patron bu çatışmaları yönetmek yerine, kendi bildiği doğruyu dikte edip herkesi susturuyorsa, o masada tartışılmayan her risk ileride şirketin bilançosuna devasa bir zarar olarak döner.

Melek yatırımcı olarak projeleri incelerken ilk baktığım şey, kurucunun fikrine ne kadar aşık olduğudur. Fikrine körü körüne aşık olan, eleştiri kabul etmeyen, her detayını kendi çözmeye çalışan kurucu, o projeyi eninde sonunda batırır. Çünkü pazar dinamikleri değişkendir. Tüketici eğilimleri her gün farklılaşır. Finansal rüzgarlar yön değiştirir. Tek bir zihnin bütün bu değişkenleri aynı anda okuyup hatasız karar vermesi imkansızdır.

Dışarıdan Bir Gözün Hayati Değeri

Bu noktada bağımsız yönetim kurulu üyeleri veya alanında uzman danışmanlar devreye girer. Yönetim kurullarına dışarıdan alınan, şirketle organik veya duygusal bağı olmayan bir profesyonel, aslında en ucuz sigortadır. Sizin “Bu projeye on milyon lira yatıralım, kesin uçarız” dediğiniz bir masada, o dışarıdan gelen kişi çıkıp “Faiz oranları bu seviyedeyken o parayı bu riskli projeye gömmek yerine, mevcut operasyonun nakit akışını güçlendirmezsek üç ay sonra maaş ödeyemeyiz” diyebilmelidir.

Patronun egosu sarsılır, masada soğuk rüzgarlar eser, ama şirketin kasasında on milyon lira kalır.

Vergi denetimlerinde veya şirket evliliklerinde masanın diğer tarafına geçtiğimizde bu ayrımı çok net görüyoruz. Kurumsallaşmayı başarmış şirketlerde patron, sistemin yöneticisidir; sistemin kendisi değil. Görev dağılımları nettir, profesyonellere alan açılmıştır, finansal veriler duygusal beklentilerle değil analitik bir yaklaşımla değerlendirilir.

Direksiyonu Paylaşma Cesareti

Şirketinizi gerçekten büyütmek istiyorsanız, en zeki kişi olduğunuz odadan çıkıp, sizinle aynı fikirde olmayan, farklı pencerelerden bakabilen insanları masanıza davet etmelisiniz. Bu sadece bir yönetim felsefesi değil, aynı zamanda ciddi bir finansal gerekliliktir. Yatırımcılar (ister melek yatırımcı ağları olsun, ister girişim sermayesi fonları) artık tek adam şovlarına değil, yetkin ve tartışabilen ekiplere para yatırıyorlar.

Kendi şirketinizde “Muhalefet etmek, sadakatsizliktir” kültürünü yerleştirdiyseniz, en ufak bir fırtınada kaptan köşkünde yapayalnız kalırsınız. Halbuki size sadık olanlar, hata yaptığınızda sizi alkışlayanlar değil, şirketin bekası için size karşı çıkma cesaretini gösterenlerdir.

Bu haftaya, masanızdaki sesleri daha dikkatli dinleyerek başlayın. Belki de en çok itiraz ettiğiniz kişi, aslında sizi en büyük zarardan kurtarmaya çalışıyordur.

Kararlarınızın tartışılıp olgunlaştığı, ortak aklın kazanca dönüştüğü bereketli bir hafta dilerim.