İşe Alırken ‘Aileden Biri’, Çıkarırken Neden Davalık Oluyoruz? İşçi-İşveren Uyuşmazlıklarındaki Gizli Maliyetler
İş hayatında en çok heyecan duyduğumuz anlardan biri, ekibimize yeni birini dahil ettiğimiz o ilk günlerdir. Mülakatlar yapılmış, el sıkışılmış, şirketin hedefleri anlatılmıştır. “Biz burada bir aileyiz” cümlesiyle başlayan o sıcak karşılama, maalesef birkaç yıl sonra arabulucu masasında veya iş mahkemesi koridorlarında buz gibi bir sessizliğe dönüşebiliyor.
Masamıza gelen mali tablolarda, şirketlerin kârlılığını bir gecede eriten, kasadaki nakdi adeta vakumlayan en büyük deliklerden biri işçi-işveren uyuşmazlıklarından doğan tazminatlardır. Peki, aynı masada yemek yediğimiz, yeri geldiğinde dertleştiğimiz çalışanlarla yolları ayırırken neden bir anda kanlı bıçaklı oluyoruz?
“Biz Bir Aileyiz” Retoriğinin Tehlikesi
Türk iş dünyasında duygusallık ticari aklın çok önünde koşar. Birini işe alırken sadece bir hizmet sözleşmesi yapmayız, aynı zamanda yazılı olmayan bir sadakat ve kardeşlik akdi kurduğumuzu zannederiz. Çalışana “Sen bizim ailemizin bir parçasısın” dediğinizde, o kişi de sizden profesyonel bir yöneticiden ziyade bir ‘baba’ veya ‘ağabey’ şefkati beklemeye başlar.
İşler kötüye gittiğinde, performans düştüğünde veya ekonomik zorluklar nedeniyle yolları ayırmak gerektiğinde bu duygusal balon patlar. Profesyonel bir ayrılık süreci, karşı tarafın gözünde bir “ihanet” olarak algılanır. Hukuki tabirle iş akdinin feshi, sahada şahsi bir meseleye dönüşür.
Belgesiz İyilik, Mahkemede Delilsizliktir
En sık karşılaştığımız senaryo şudur: Patron çalışanına nakit avans vermiş, elden prim ödemiş, düğününde çeyrek altın takmış veya zor gününde hastane masrafını karşılamıştır. “Aramızda evrakın, imzanın lafı mı olur?” denmiştir.
Ancak gün gelip o çalışan “Fazla mesailerimi, yıllık izin ücretlerimi alamadım” diyerek dava açtığında, mahkeme sizin ne kadar iyi niyetli bir patron olduğunuza bakmaz. Hâkimin veya bilirkişinin sorduğu sorular son derece soğuk ve nettir: “Maaş bordrolarında imza var mı? Fazla mesai puantaj kayıtları nerede? Yıllık izin defteri tutulmuş mu?”
Siz “Ama ben ona elden şu kadar para verdim, borcunu kapattım” diye çırpınırken, elinizde banka dekontu veya imzalı bir tutanak yoksa, o paraların hukuken hiçbir hükmü yoktur. Üstelik bankadan gönderdiğiniz paranın açıklama kısmına “Ekim ayı fazla mesai ücreti” veya “Avans” yazmadıysanız, o ödemeler bile sizi kurtarmayabilir.
Tutanak Tutmak Güvensizlik Değil, Profesyonelliktir
Şirketlerimizde bir çalışan hata yaptığında, işe geç geldiğinde veya görevini ihmal ettiğinde patronlar genellikle sözlü uyarıda bulunmayı tercih eder. “Şimdi tutanak tutarsam aramızdaki güven zedelenir, çocuğu küstürmeyelim” diye düşünülür.
Ancak o çalışanı performans düşüklüğü veya disiplinsizlik nedeniyle işten çıkardığınızda, mahkemede bu durumu ispatlamanız gerekir. Geçmişe dönük tutulmamış tutanaklar, alınmamış savunmalar yüzünden haklıyken haksız duruma düşersiniz. İş Kanunu, işçiyi koruyan bir yapıya sahiptir. İşverenin haklı feshini ispat yükü tamamen evraklara, yazılı uyarılara ve prosedürlere bağlıdır.
Arabuluculuk Masasına Evraksız Oturmayın
Bugün işçi-işveren uyuşmazlıklarında dava öncesi arabuluculuk şartı var. Bu masaya oturduğunuzda elinizde eksiksiz bir personel özlük dosyası, imzalı bordrolar ve net bir hesap dökümü yoksa, o masadan ciddi bir finansal kayıpla kalkmanız garanti gibidir. İnsan Kaynakları yönetimini sadece “maaş hesaplayan bir departman” olarak görmek, şirketin temeline saatli bomba koymaktır.
Bir çalışanı işe alırken gösterdiğiniz özeni ve profesyonelliği, onunla yolları ayırırken de göstermek zorundasınız. Şirketiniz bir aile değil, kâr amacı güden ticari bir organizasyondur. Çalışanlarınıza yapacağınız en büyük iyilik, onlara şefkat göstermek değil, haklarını ve sınırlarını net bir şekilde belirleyen, hukuki ve finansal zemini sağlam bir çalışma ortamı sunmaktır.
Sözleşmelerin tam, kayıtların eksiksiz, çalışma barışının yüksek olduğu bereketli bir hafta dilerim.